بایگانی برای دسته بندی 'گنجور'

اضافه شدن دسته‌بندی قدیم غزلیات سعدی

Monday، May 25th، 2020

در کلیات سعدی به تصحیح شادروان محمدعلی فروغی اکثر غزلیات سعدی در یک بخش گردآوری شده‌اند (و تعداد کمی از آنها در بخش مواعظ در دسترسند). این نحوهٔ دسته‌بندی دسترسی به غزلیات را بر اساس حروف قافیه در نسخه‌های چاپی آسان کرده است. روشی که از گذشته متداول بوده است و اتفاقاً علی بن محمد بیستون جمع‌آورندهٔ کلیات نیز به آن اشاره کرده است:

فی‌الجمله در اثنای سماع قوّال از غزلهای مولانا شیخ الشیوخ فی عهده قدوهُ المحققین و زبده العاشقین، افصح المتکّلمین و مفخر السالکین، شرف الملّه و الحق و الدّین، مصلح الاسلام و المسلمین شیخ سعدی شیرازی قدس سره این بیت برخواند که «نظر خدای بینان ز سر هوا نباشد» چهار بیت این غزل بر خواند و به غزلی دیگر رفت. یکی از حاضران مجلس بعد از آنکه سماع به آخر رسید تمامی این غزل را از قوال طلب نمود یاد نداشت. از این خاکی التماس نمود که نسخۀ دیوان شیخ رحمه الله تعالی شما را هست اگر تمامی این غزل طلب داری می باشد. بنده بر حسب اشارت ایشان روز دیگر در مجموع « طیّبات » و « بدایع » و « خواتیم » و « غزلیات قدیم » نظر کردم و بر همه بگذشتم چند نوبت مکرر تا عاقبت بدان رسیدم.

در اثنای آن طلب یکی از دوستان تشریف حضور ارزانی فرمود. چون بنده را بدان شغل مشغول دید پرسید که غرض از این مطالعه چیست. صورت حال به خدمتش گفتم. فرمود که اگر دیوان شیخ را فهرستی بودی در طلب این همه زحمت نبودی و سهولتی داشتی. جمعی عزیزان نیز حاضر بودند و همه بر این اتّفاق کردند و گفتند تو را این سعی از برای ما می‌باید کرد و فهرستی بر آن می‌باید نهاد. بنده را این معنی در خاطر بنشست و بدان مشغول شدم و مجموع غزلها در این نسخه از گفته های شیخ رحمه الله علیه از «قصاید» و «طیبات» و «بدایع» و «غزلیات قدیم» جمع کرد، و بر حرف اول هر غزل بر طریق تهجی بنهاد، و در شهور سنهٔ ست و عشرین و سبعمائه هجری به اتمام رسانید. بعد از هشت سال که از این تاریخ بگذشت و چند نسخه بدین نمط بیرون شد، روزی با جمعی عزیزان در گوشه ای نشسته بودیم شخصی رقعه ای نوشته بود و این یک بیت به ضرب المثل پیوسته

من در وفای عهد چنان کند نیستم – کز دامن تو دست بدارم به تیغ تیز

یاران التماس باقی این غزل کردند. دیوان را طلب داشتم و بعد از جستن بسیار نیافتم، سبب آن بود که فهرست بر حروف اول از مطلع هر غزل نهاده بود و این یک بیت از میانه غزل بود. یکی از دوستان گفت که اگر این فهرست که به حرف اول غزلهاست به حرف آخر بودی آسانتر به آن دانستنی رسیدن اگر سعی کنی و بر حروف آخر هم بر طریق تهجی فهرستی بنهی تو را یادگاری باشد و یاران را منّتی تمام. بر ایجاب ملتمس ایشان مدتی سعی نمودم و بر حرف آخر هم از هر غزل به طریق حروف تهجی فهرستی نهادم و در آخر رجب سنه اربع و ثلاثین و سبعمائه به اتمام رسید تا خواننده را از آن حظّی وافر باشد و این بنده را به دعای خیر مدد فرمایند. باشد که از روح مبارک شیخ قدس سره همگنان را فیضی رسد.

مقدمهٔ بیستون

اما زمانی که بخواهید در نسخه‌های خطی کلیات سعدی در گنجینهٔ گنجور آنها را پیدا کنید به لحاظ وجود دسته‌بندی دیگری که باز در مقدمهٔ بیستون به آن اشاره شده (طیبات، بدایع، خواتیم، غزلیات قدیم و ملمعات) در این نسخه‌ها کار مشکلی در پیش خواهید داشت. از این جهت به کادر حاشیهٔ غزلیات سعدی اطلاعات دسته‌بندی آنها نیز اضافه شده که با کلیک روی آن می‌توانید کل غزلیات آن بخش را ببینید.

غزلی از خواتیم

متأسفانه ترتیب غزلیات هر بخش در نسخه‌های مختلف کلیات یکسان نیست. در حال حاضر ترتیب غزلیات هر بخش با استفاده از این نسخهٔ خطیِ فهرست‌گذاری شده تعیین شده و غزلیاتی که در این نسخه وجود ندارند در انتهای فهرست دیده می‌شوند.

امکان جستجو در لغتنامه، پیدا کردن معادل ابجد حروف و … در مرورگرهای موبایل

Monday، May 25th، 2020

یکی از شکایتهای همیشگی همراهان گرامی گنجور در دسترس نبودن امکان جستجو در لغتنامهٔ گنجور روی مرورگرهای موبایل بوده. مشکلی که برای حل آن تلاش کرده بودم و چون از حل آن ناامید شده بودم در توضیحات پایین شعرها عبارت «در مرورگرهای رومیزی با دو بار کلیک روی واژه‌ها یا انتخاب متن و کلیک روی آنها می‌توانید آنها را در لغتنامهٔ دهخدا جستجو کنید» را اضافه کرده بودم.

خوشحالم که به اطلاع برسانم که آقای محمدامین معمارزاده کار نشدنی اداره کنندهٔ گنجور را به سرعت و با یک پیگیری انجام داده و هم‌اکنون این امکان روی مرورگرهای موبایل نیز در دسترس است.

امکانات عبارت انتخاب شده در گنجور

غیر از امکان جستجو در سایت واژه‌یاب (لغتنامه)، محاسبهٔ معادل ابجد حروف و پیدا کردن وزن عبارت با استفاده از پایگاه سرود (که طی پیگیری به عمل آمده از دکتر فاضل گرامی به علت خرابی سرور مدتی در دسترس نیست) امکان جستجوی عبارت انتخاب شده در گنجور نیز از طریق این ابزار در دسترس قرار گرفته است.

از آقای معمارزاده عزیز از طرف همهٔ گنجوریان سپاسگزاری می‌کنم.

پایان بازبینی و روخوانی گلستان گنجور و فهرست‌گذاری دوازده نسخهٔ خطی گلستان

Sunday، May 17th، 2020

گلستان سعدی گنجور با نقائص و افتادگیهای فراوانش همیشه مورد انتقاد به حق دوستداران ادبیات همراه گنجور بوده است. بعد از گذشت ده سال از در دسترس قرار گرفتن آن در گنجور، بالاخره روزی رسیده که می‌توانیم ادعا کنیم متن گنجور به اندازهٔ کافی کامل و خالی از اشکالات تایپی است.

تمام شد کتاب گلستان

متن گلستان طی روخوانی کاملی که انجام شده (و خروجی آن در قالب خوانشهای صوتی در سایت در دسترس قرار گرفته) با متن چاپی تصحیح شادروان محمدعلی فروغی مقابله شده است. متن در موارد معدودی به ظن وجود اشتباه چاپی در نسخهٔ تصحیح فروغی با آن متفاوت است یا بدل ذکر شده در پاورقی استفاده شده یا از متنهای دیگر مانند شرح استاد خزائلی یا گزیدهٔ گلستان استاد انوری. در تصحیح متن از تلاشهای دوستانی که در قالب حاشیه‌ها خطاها را گزارش کرده بودند و متن صحیح را ارائه کرده بودند استفادهٔ فراوان شده. همراهی این دوستان عامل آن بوده که علی رغم نقائص فراوان در طول این سالها باز هم گلستان گنجور برای مراجعان قابل استفاده باشد. به طور خاص دوستان دیگری که پیشتر خوانش بخشهایی از گلستان را شروع کرده بودند: آقایان اسماعیل فرازی (باب چهارم) و سهیل قاسمی (باب هشتم) زحمت تصحیح قسمتهایی از متن را کشیده بودند و استاد گرامی آقای احمد موفقی نیز متن کاملی از گلستان را برای من ارسال کردند که از آن استفادهٔ فراوان بردم.

در فرایند بازبینی متن گلستان تلاش شد تا حاشیه‌های علاقمندان که علاوه بر تذکر متن کامل و صحیح بعضاً شامل نکات ادبی یا متن نسخه‌های بدل بوده حفظ شود. منتهی در بخشهای پایانی باب هشتم به دلیل نیاز به اضافه شدن بخشهای جاافتاده عملاً حاشیه‌ها جابجا و گیج‌کننده شده بودند که به ناچار حاشیه‌های نیمهٔ دوم باب هشتم حذف شدند.

غیر از آن همچنان که اشاره شد خوانش کاملی از گلستان در سایت در دسترس قرار گرفته است که می‌تواند مبنای اولیه‌ای برای تولید خوانشهای مخاطب پسندتر باشد. این خوانشها در قالب کلیپهای ویدیویی روازنه نیز از طریق کانال تلگرامی به نشانی @hrmoh در دسترس قرار می‌گیرد. ضمناً خوانش کل گلستان در قالب یک فایل یک تکه از طریق یوتیوب در دسترس است.

کار دیگری که روی گلستان سعدی در گنجور انجام شده فهرست‌گذاری دوازده نسخهٔ خطی نفیس گلستان در دسترس از طریق گنجینهٔ گنجور است و به این ترتیب علاوه بر آن که عموم علاقمندان می‌توانند از نگاره‌های این نسخه‌ها لذت ببرند پژوهشگران و علاقمندان به نسخ خطی نیز می‌توانند ذیل هر بخش به تصویر متن آن بخش در این نسخه‌ها جهت مقابله و مقایسه دسترسی داشته باشند.

تصاویر مرتبط با گلستان سعدی

مجموعهٔ متناظر آثار شیخ اجل در مخزن مجموعه‌های گنجور رومیزی (ساغر و دریای سخن) نیز به‌روزرسانی شده است و دوستان می‌توانند با دریافت مجدد آثار سعدی به نسخهٔ بازبینی شدهٔ گلستان دسترسی پیدا کنند. فایل epub در دسترس از طریق کتابخانهٔ گنجور نیز جایگزین شده است.

فهرست‌گذاری کامل پنج نسخهٔ خطی دیوان حافظ از گنجینهٔ گنجور

Tuesday، April 21st، 2020

پنج نسخهٔ خطی دیوان حافظ در دسترس از طریق گنجینهٔ گنجور با تعیین اشعار مرتبط در گنجور تقریباً به طور کامل فهرست‌گذاری شده‌اند. بخشهایی از این دیوانها که متن آنها در گنجور موجود نبوده است (اشعار منتسب) فهرست‌گذاری نشده‌اند.

علاقمندان و محققان گرامی می‌توانند در کادر حاشیه‌های اشعار با کلیک بر روی تصاویر صفحات این دیوانها به تصویر بزرگ و با کیفیت دسترسی داشته باشند.

تصاویر دیوان حافظ

فهرست اشعار هر نسخه به ترتیب خود آن نسخه نیز در صفحات اختصاصی آنها در گنجینهٔ گنجور در دسترس است.

فهرست نسخه

فهرست این نسخه‌ها به این ترتیب است:

۱. دیوان حافظ نسخه‌برداری شده در رمضان ۸۵۵ ه.ق توسط سلیمان الفوشنجی

۲. دیوان لسان الغیب سنهٔ ۹۲۰ هجری قمری دارای مقدمهٔ منثور

۳. دیوان حافظ دانشگاه پرینستون نوشته شده به تاریخ جمادی الثانی ۹۲۶ هجری قمری

۴. دیوان حافظ به خط سلطانعلی مشهدی با تصاویر حاشیهٔ افزوده در دورهٔ گورکانی هند

۵. کتاب خواجه حافظ شیرازی به خط محمد ساوجی مورخ ۱۲۸۰ هجری قمری

از نکات قابل توجه آن است که در هیچکدام از این نسخه‌ها غزل با مطلع «ای دل مباش یک دم خالی ز عشق و مستی» به طور مستقل وجود ندارد و تنها ابیاتی از آن با غزل هم‌وزن و قافیهٔ آن به مطلع «با مدعی مگویید اسرار عشق و مستی» مخلوط شده است.

همچنین غزل با مطلع «سبت سلمی بصدغیها فؤادی» که ملمعی با مصاریعی به زبانهای فارسی معیار، عربی و فارسی با لهجهٔ شیرازی است تنها در یک نسخه یافت شد.

در کنار اشعار منتسب از شاعرانی همچون سلمان ساوجی («ز باغ وصل تو یابد ریاض رضوان آب»، «گفتم که خطا کردی و تدبیر نه این بود»)، امیرخسرو دهلوی («به فراغ دل زمانی نظری به ماهرویی»)، نزاری قهستانی («ما برفتیم و تو دانی و دل غم خور ما»)، سعدی («آن کیست که دل نهاد و فارغ بنشست») و حتی رودکی («با آن که دلم از غم هجرت خون است») به حافظ، انتساب دو رباعی منتسب به خیام («چون حاصل آدمی در این شورستان» و «دنیا به مراد رانده گیر آخر چه») در یک نسخهٔ خطی کهن به حافظ نیز از نکات قابل توجه است.

علاقمندانی که تمایل دارند در گسترش دامنهٔ فهرست‌گذاری نسخه‌های خطی دیوان حافظ مشارکت کنند اینجا را ببینند.

محاسبهٔ معادل ابجد متن انتخاب شده در گنجور

Tuesday، April 14th، 2020

با اضافه شدن محاسبه‌گر ابجد از این پس می‌توانید برای محاسبهٔ ماده تاریخها عبارت مد نظر را انتخاب کتید و پس از ظاهر شدن عملگرهای متن انتخابی، روی نشان «ابجد» کلیک کنید تا معادل ابجد عبارت انتخاب شده را ببینید:

انتخاب متن و محاسبهٔ ابجد

محاسبه‌گر ابجد گنجور در نشانی http://abjad.ganjoor.net به طور مستقیم در دسترس است تا دوستانی که با استفاده از این قابلیت عموماٌ روی مرورگرهای موبایل مشکل دارند بتوانند از آن به طور مستقیم استفاده کنند.

محاسبه‌گر ابجد

کد این محاسبه‌گر نیز از طریق گیتهاب گنجور در این نشانی در دسترس است.

پشتیبانی آهنگهای مرتبط از سایت اسپاتیفای

Tuesday، March 17th، 2020

مجموعه‌های موسیقی که تا به حال از آنها در پروژهٔ نمایهٔ موسیقی پشتیبانی شده محدودیتهایی دارند: عموم هنرمندانی که آثار آنها در ایران عرضه نمی‌شود در این مجموعه‌ها حضور ندارند و به لحاظ آن که اطلاعات آثار به طور مستقیم از سایتهای منبع دریافت نمی‌شود آلبومها و هنرمندان جدید بدون اطلاع اداره کنندهٔ گنجور از عرضهٔ‌ آنها در فهرست ظاهر نمی‌شوند! ضمناً البته گویا به لحاظ پایان قرارداد ناشران بعضی از آثار موجود در آنها دیگر در دسترس نیستند و این مشکل بررسی ارتباط متن شعر با آهنگهای پیشنهادی را مشکل می‌کند.

مدتی پیش یکی از همراهان گرامی گنجور پیشنهاد کردند که از سایت اسپاتیفای را برای رفع برخی از این مشکلات استفاده کنیم:

پیشنهاد استفاده از اسپاتیفای

افتخار دارم به اطلاع برسانم که این پیشنهاد عملی شده است. علاقمندان می‌توانند با کلیک بر روی نماد اسپاتیفای در بالای پنجرهٔ پیشنهاد آهنگ مرتبط در این مجموعه جستجو و پیشنهاد خود را ثبت کنند.

پیشنهاد قطعهٔ مرتبط از سایت اسپاتیفای

به این ترتیب در حال حاضر با پیاده‌سازی امکان پیشنهاد قطعات موسیقی مرتبط از سایت اسپاتیفای علاوه بر گسترش دامنهٔ قطعات موسیقی در دسترس، به لحاظ آن که اطلاعات آثار به صورت برخط و با استفاده از API این سایت استخراج می‌شود مشکل به‌روز نبودن اطلاعات مرتبط نیز در مورد این سایت حل شده است.

مشکلی که احتمالاً همراهان گرامی با آن برخورد خواهند کرد آن است که اولاً عموماً امکان جستجو تنها با تایپ صورت لاتین اسامی هنرمندان امکانپذیر است و ثانیاً اسامی هنرمندان به شکل تکراری و با صورتهای مختلف در این سایت در دسترس است. در تأیید نهایی موارد پیشنهادی تلاش می‌شود اسامی و نام آلبومها و قطعات به صورت فارسی و یک شکل درج شود.

از آنجا که امکان گروه‌بندی بر اساس هنرمندان (در صفحهٔ نمایهٔ موسیقی) با توجه به مشکل اشاره شده (ثبت تکراری هنرمندان در اسپاتیفای) وجود ندارد اطلاعات گروه‌بندی شدهٔ این دسته از قطعات مرتبط تنها در صفحهٔ شاعران به روایت آهنگها در دسترس است.

شاعران به روایت آهنگها

بلبل‌زبان: ربات ناظم

Friday، September 20th، 2019

با پیشرفت فناوریهای مرتبط با هوش ماشینی کم کم پای این فناوریها به کاربردهای مرتبط با زبان و ادبیات نیز باز شده است و هم‌اکنون شاهد ظهور رباتهای شاعر هستیم: رباتهایی که بعضاً می‌توانند درصد قابل توجهی از مخاطبین انسانی را متقاعد کنند که سروده‌هایشان کار یک انسان بوده است!

به همت آقای افشین خاشعی، کار جالبی برای زبان فارسی انجام شده است که می‌تواند با تکمیل و پیشنهاد جملات و جایگزینی کلمات کلام موزون تولید کند. خروجی این تلاش جالب رباتی به نام بلبل‌زبان است که با پیشنهاد کلمات می‌تواند شما را در سرودن شعر (با تعریف کلام موزون) کمک کند. این فرایند با تغذیهٔ موتور نرم‌افزاری ربات با اشعار حکیم توس انجام شده است و به همین دلیل مهارت تخصصی این ربات سرودن شعر به سبک شاهنامهٔ فردوسی است.

اگر جملات موزونی در ذهن دارید که نمی‌توانید آنها را تکمیل کنید کافی است آنها را به بلبل‌زبان بسپارید.

بلبل‌زبان

حافظ با صدای جاودانه فریدون فرح‌اندوز

Thursday، August 29th، 2019

آقای سهیل قاسمی که به همت و صدای عالی ایشان پیشتر یک دورهٔ کامل خوانش دیوان حافظ در گنجور در دسترس قرار گرفته، نوشته‌اند:

سلام!

اجراهای فریدون فرح‌اندوز از غزل‌های حافظ را (که تقریباً همه‌ی آن را شامل می‌شود) به مرور برایتان همگام سازی می‌کنم و می‌فرستم.

لطفاً اگر از لحاظ فنی برایتان دشوار نیست، این اجراها را بالاتر از اجرای من در گنجور قرار دهید.

از خود ایشان هم اجازه گرفته‌ام …

به همت ایشان تا کنون ۲۰ غزل ابتدایی حافظ با صدای جاودانهٔ استاد در دسترس قرار گرفته است.

غزل شمارهٔ ۱ حافظ به خوانش فریدون فرح‌اندوز

گنجورتک (Ganjoor-TeX)

Friday، July 19th، 2019

تک (TeX) یک سیستم حروف چینی است که با دو هدف طراحی شده است: اول این که هر کس بتواند با تلاشی محدود، کتابهایی با کیفیت خوب تولید کند و دیگر آن که سیستمی را طراحی کند که بر روی کامپیوترها و سیستم عامل های مختلف نتایج یکسان تولید کند. «تک» یک برنامه رایگان است و در محیط آکادمیک به خصوص در ریاضیات و کامپیوتر و فیزیک و علوم مهندسی استفاده زیادی دارد. با استفاده از تک، کاربر تنها نیاز دارد که دستورات محدودی را بداند و با استفاده از این دستورات کتاب یا مقاله با کیفیتی را با فرمت پی‌دی‌اف تولید کند.

دوستانی که علاقه دارند محتوای گنجور را به صورت پی دی اف تهیه کنند می توانند به پروژه گنجورتک (Ganjoor-TeX) مراجعه کنند:

https://github.com/ganjoor/ganjoor-tex

برای کاربران لینوکس و دوستان علاقه‌مند به گسترش محتوا، تعدادی برنامه پایتون تهیه شده است تا محتوای گنجور را بتوان به فایل های متنی تبدیل و با استفاده از این فایل های متنی، فایل تک تولید کرد. کاربران می توانند در فایل تک، فونت و شکل نمایش را تغییر داده و کتاب خود را از مجموعه اشعار گنجور تهیه کنند. اطلاعات دقیق تر را می توانید در فایل manual بیابید.

Ganjoor-TeX is a set of scripts to convert the content of the ganjoor.net (a Persian poetry) website into LaTeX files.

کاربران ویندوز و یا کاربرانی که فقط می خواهند از خروجی این برنامه به صورت فایل های پی‌دی‌اف استفاده کنند، چنانچه کتابی را نیاز دارند که در گنجور تک موجود نمی باشد، درخواست خود را اینجا ثبت کنند.

خروجیهای آمادهٔ گنجورتک
نمونه خروجیهای گنجورتک

نمونه خروجیهای گنجورتک
نمونه خروجیهای گنجورتک

آنچه خواندید متن معرفی پروژه گنجورتک بود که توسط ایجادکنندهٔ آن آقای شفیعی عزیز نگاشته شده است. علاقمندان می‌توانند با مراجعه به صفحات پروژه در سایت گیتهاب از آن استفاده کنند.

تسهیل دریافت خوانشها و پخش‌کنندهٔ جدید خوانش

Sunday، June 23rd، 2019

با اضافه شدن پیوند «دریافت» در خوانشهای در دسترس از طریق سایت، امکان مشاهده و پخش خوانشها توسط یک پخش‌کنندهٔ جدید و همینطور دسترسی سریع به فایلهای صوتی متناظر جهت دریافت فراهم شده است.

پخش‌کنندهٔ جدید خوانشهای گنجور

پخش‌کنندهٔ جدید خوانشهای گنجور

پخش‌کنندهٔ جدید خوانشهای گنجور

پخش‌کنندهٔ جدید خوانشهای گنجور