(به قلم دارا کامیار)
درود بر دوستان گنجور،
سال‌هاست که خوانندهٔ گنجورم و همیشه دوست داشتم نسخه‌ای از آن در جیبم باشد. به تازگی دیدم چند نفراز دوستان نسخهٔ اندرویدی آن را ساخته‌اند، اما برای گوشی های آیفون همچنان چیزی نبود. برای همین خودم دست به کار شدم ونتیجه شد «گنجدان»: یک اپ رایگان، بدون تبلیغ، بدون حساب کاربری و غیررسمی برای خواندن شعر کهن پارسی، که با یک کد یکسان بروی اندروید و مرورگر هم کار می‌کند.
نظامی نام «گنجدان» را کنار «گنجور» آورده: یعنی جایی که گنج را در آن نگه می‌دارند. از آن جا که متن شعرها همه از داده‌های آزاد گنجور است برای تداعی نزدیکی این دو سامانه این نام را مناسب دانستم.
اما شش چیزی که گنجدان را از دیگر اپ‌های مبتنی بر گنجور جدا می‌کند:
۱. دیوانِ کامل، آفلاین. دیوان هر شاعر را یک بار دریافت می‌کنید و بعد از آن خواندن و جست‌وجو بی‌اینترنت کار می‌کند — در قطار، در سفر، هر جا که آنتن نیست. دیوان فردوسی از همان ابتدا همراه اپ است. نسخهٔ وب هم پس از یک بار باز شدن، آفلاین باز می‌شود.
۲. خوانش هم‌خوان با متن. خوانش‌ها از API خود گنجور پخش می‌شوند و همراه خواندن، بیتِ در حال خوانده‌شدن روشن می‌شود و صفحه خودش جلو می‌رود. نوار پخش: بیت بعد/قبل، «بیت ۳ از ۷»، سرعت ۰٫۸ تا ۱٫۱۵، و فهرست خوانشگرها با نام خودشان و «منبع: گنجور». چیزی ذخیره یا همراه اپ نمی‌شود.
۳. جست‌وجوی هم‌خانواده. «عشق» را بجویید، عاشقان و معشوق و عشاق هم می‌آید؛ واژهٔ یافته‌شده در متن شعر برجسته می‌شود. حدود ۱۳۰ خانوادهٔ واژگانی دستی نوشته شده (ریشه‌های عربی و بن‌های فارسی) تا واژه‌های هم‌شکل اما بی‌ربط قاطی نشوند.
۴. فال حافظ، با آیینِ خودش. انگشت را روی مُهر سیمرغ نگه می‌دارید تا حلقه بسته شود؛ یکی از ۴۹۵ غزل می‌آید با نشانهٔ حال‌وهوا — خجسته، میانه، گجسته. تعبیرها از «دیتابیس فال حافظ» محمود اسکندری (GPL-3.0) است و همان لحظه از مخزن خودش خوانده می‌شود، با نام او و پیوند مخزن زیر هر تعبیر.
۵. اشتراک بیت به‌صورت کارت تصویری. روی هر بیت انگشت نگه دارید تا کارتی کرم‌رنگ ۱۰۸۰×۱۳۵۰ با همان بیت، نام شاعر و عنوان شعر ساخته شود — آمادهٔ فرستادن در شبکه‌های اجتماعی.
۶. واژه‌یاب درون متن و حالت شاهنامه. روی هر واژه‌ای در شعر بزنید تا معنایش را ببینید. در شاهنامه نام شخصیت‌ها در متن نشان‌دار است و صفحهٔ هر شخصیت، نسبت‌هایش را نشان می‌دهد (فعلاً نمونه، با هشت شخصیت).
چند چیز دیگر
- نمودار موضوعی هر شاعر: یک نمودار گل‌برگی که نشان می‌دهد حال‌وهوای دیوان چقدر عاشقانه، عارفانه، حماسی یا اندرزی است (برای ۲۱۲ شاعر).
- چهرهٔ شاعران و «دانستنی»: چهره‌ها را خودمان ساخته‌ایم و برای هر شاعر یک بند کوتاه نوشته‌ایم.
- نشان‌گذاری و فهرست‌های شخصی: بیت یا شعر را ذخیره کنید، در فهرست‌های خودتان بچینید، و از «ادامهٔ خواندن» همان‌جا که رها کردید برگردید.
- بیتِ روز در صفحهٔ خانه، با امکان اشتراک همان کارت تصویری.
- ظاهر: روشن و تاریک، دو قلم برای متن شعر (نسخ و نستعلیق)، و نقش‌های ساسانی از کتابخانهٔ ایرانشهر (ناردون) با ذکر طراح و موزهٔ منبع.
آنچه عمداً در گنجدان نیست
متن‌های تألیفی خود گنجور — معرفی شاعران، توضیح بخش‌ها، شرح ابیات و خلاصه‌های هوش مصنوعی — نه نشان داده می‌شود و نه در بسته‌های آفلاین می‌رود؛ معرفی شاعران را خودمان نوشته‌ایم. خوانش‌ها فقط پخش می‌شوند و ذخیره نمی‌شوند. نام و نشان و کد گنجور هم به کار نرفته؛ فقط داده‌های آزاد.
در صفحهٔ «دربارهٔ گنجدان» و پاورقی سایت نوشته‌ایم: اگر حق نشر اثری از آنِ شماست و با بودنش موافق نیستید، بنویسید تا برداریم. هر شاعری را هم که گنجور بردارد، ما برمی‌داریم.
از کجا باز می‌شود
- نسخهٔ وب (همین حالا): https://ganjdan.app/ganjdan-web/ — روی آیفون در سافاری «افزودن به صفحهٔ خانه» بزنید تا مثل یک اپ باز شود.
- راهنمای تصویری نصب: https://ganjdan.app/install.html
- اندروید: ساختِ بستهٔ گوگل پلی در راه است؛ تا آن زمان همان نسخهٔ وب روی اندروید هم نصب می‌شود.
- سایت و فهرست امکانات: https://ganjdan.app/ و https://ganjdan.app/features.html
