درود بر حمیدرضای عزیز

مجموعهٔ «گرشاسب‌نامهٔ اسدی توسی» که حروفچینی و غلطگیری آن به وسیلهٔ دوست عزیز آقای «سیاوش کیانی» صورت گرفته است را در پیوست برایت می‌فرستم.

شاد و موفق باشی،

رضی

از زبان دوست گرامی، آقای سیاوش کیانی:

ابونصر علی بن احمد اسدی توسی شاعر ایرانی قرن پنجم هجری و سرایندهٔ اثر حماسی گرشاسپ‌نامه است. وی به نقل مجمع الفصحاء در سال ۴۶۵ هجری درگذشت. آرامگاه وی در تبریز است. اسدی نظم گرشاسپ‌نامه را در سال ۴۵۸ هجری قمری به پایان رساند. گرشاسپ‌نامه در میان آثاری که به پیروی از شاهنامهٔ فردوسی نوشته شده‌اند، یکی از متنهای بسیار موفق به شمار می‌رود.

اسدی توسی از چند جهت دیگر هم در تاریخ ادبیات ایران دارای اهمیت است: کهن‌ترین دستنویس فارسی که تاکنون به دست آمده ‌(الابنیه عن حقائق الادویه) به خط اسدی توسی است. افزون بر این وی نخستین واژه‌نامهٔ پارسی را (بنا بر آنچه تا امروز به دست ما رسیده‌است) به نام لغت فرس تدوین نموده است.

متن این کتاب از روی تصحیح زنده‌یاد حبیب یغمایی واژه‌نگاری شده و برای نخستین بار در فضای اینترنت قرار می‌گیرد.

این کار به پاسِ کوششهای دوست گرامیمان «رضی علوی زاده» که برنامهٔ بسیار گرانبهای «ساغر» را برای دوستداران فرهنگ ایرانی فراهم آورده و با آرزوی برقرار ماندن سایت گنجور و گردانندهٔ گرامی آن، به ایشان تقدیم می‌گردد.

با آرزوی سرافرازی همهٔ ایرانیان

سیاوش کیانی

با تشکر از لطف و زحمت آقای کیانی، حاصل زحمات ایشان -شامل ۸۸۰۸ بیت شعر- از طریق این نشانی در سایت گنجور در دسترس قرار گرفته است. علاوه بر آن کاربران گنجور رومیزی و ساغر می‌توانند مجموعهٔ یاد شده را از این نشانی (حدود ۵۶۰ کیلوبایت) دریافت نمایند (امکان دریافت و نصب خودکار مجموعه با استفاده از دکمهٔ «دریافت مجموعه‌ها» در گنجور رومیزی نیز وجود دارد).

جناب رسته که گنجور و گنجوریان همواره مشمول لطف دائم ایشان بوده‌اند قسمت دوم منظومهٔ حیدربابای استاد شهریار را -البته مدتهاست- که برای ما ارسال کرده‌اند. فرصتی شد تا حاصل را در سایت گنجور در دسترس بگذاریم (اینجا).

از زبان خود ایشان بخوانید:

… فایلی که به پیوست خدمت شما ارسال می‌گردد قسمت دوم منظومهٔ حیدربابای شهریار است که به زبان ترکی آذری است. ترجمهٔ فارسی برای آن به دست نیاوردم.

شهریار قسمت دوم را سالها بعد از قسمت اول سروده است. با این فایل منظومهٔ حیدربابا کامل می‌شود …

دوستانی که از گنجور رومیزی/ساغر استفاده می‌کنند می‌توانند با دریافت و نصب مجدد مجموعهٔ شهریار (از اینجا) این تکه را هم در نرم‌افزار خود داشته باشند (راه بهتر از دریافت مستقیم در گنجور رومیزی، استفاده از دکمهٔ «دریافت مجموعه‌ها» و انتخاب و دریافت خودکار مجموعهٔ «شهریار» از فهرست «شاعران سایت گنجور» است).

به لطف دوستان اداره‌کنندهٔ سایت واژه‌یاب و با توجه به مشکلاتی که در دسترسی به سایت لغتنامه نقطه کام در ایران وجود دارد، جستجو در لغتنامهٔ دهخدا در گنجور مدتی است با کمک سایت واژه‌یاب نقطه کام صورت می‌گیرد.

علاقمندان می‌توانند با مراجعه به این صفحه راههای موجود جهت شناساندن این سایت به دوستان دیگر و همینطور ارائهٔ نظرات و پیشنهادهای خود به اداره‌کنندگان این سایت را مشاهده کنند.

از زبان استاد بهاءالدین خرمشاهی بشنوید:

سنایی عارف و شاعر بزرگ قرن پنجم هجری که آغازگر شعر عرفانی فارسی‌ست و بس حکایات شیرین از او به ویژه در اثر مشهورش «حدیقة الحقیقه» الهامبخش بزرگانی چون عطار و مولوی بوده است گاه از جِدّ به هزل می گراید ولی هدف اعلای او همچنان علمی، عرفانی و اخلاقی‌ست. او در این باب می فرماید:

هزل من هزل نیست تعلیم است

بیت من بیت نیست اقلیم است

پس از او عطار، مولانا، سعدی، اوحدی مراغه‌ای و جامی همه بر این شیوه رفته‌اند. عبید زاکانی با طنز پُر رنگ و حافظ با طنز مؤثّر کمرنگش هر دو در پی انتقاد و اصلاح اجتماعی بوده‌اند و پس از چند قرن باز در عهد مشروطیت اغلب شاعران پیشتاز تعهد اجتماعی و سیاسی خود را با تکیه به طنز ادا می‌کرده‌اند.
حالا حکایت هنرمند ذوالفنون معاصر حضرت استاد بهرام سالکی است که سختکوشی و ابتکار او در خوشنگاری و تذهیب مُصحف شریف معروف و مقبول خاص و عام است. او هنرمند بزرگی‌ست که خط بسیار خوشنمای کوفی را تکامل بخشیده و آن را از مهجوریتِ دشوارخوانی به مقبولیت خوشخوانی رسانده است. نزدیک به دو دهه از نگارش کُل مصحف شریف به خط کوفی ایرانی موسوم به «عقیق» به قلم ایشان می‌گذرد و تلاش عظیم انقلابی دیگر حضرت استاد در کتابت و تزیین سه مصحف شریف اعجازین دیگر موسوم به «ریحان» به خط فراموش شدهٔ ریحان «خاتم» به خط نسخ ابداعی و «جمیل» با آمیزهٔ دو خط نسخ و ریحان کارنامه‌ای درخشان برای ایشان ساخته است که خلق چنین آثاری واقعاً از حدّ طاقت بشری هر هنرمندی بیرون است: «ذلک فضل الله یؤتیه من یشاء»

دیگر از هنرهای حضرت ایشان نقاشی در عالیترین سطح است که نمونه‌های نمایان از آن را در کتابت و مصورسازی بسیار بدیع و مبتکرانهٔ ایشان از «دیوان حافظ شیراز» می‌توان ملاحظه کرد. تا بدانی که به چندین هنر آراسته است.

از آثار هنرمندانه دیگر استاد سرودن مثنوی عالی «گرگ نامه» است؛ این اشعار عمیق و حکیمانه شرابخانه‌ایست که خمار صد شبهٔ همهٔ ما را می‌شکند. به قول حافظ:

علاج ضعف دل ما به لب حوالت کن

که این مفرح یاقوت در خزانهٔ توست

خداش در همه حال از بلا نگه دارد.

علاقمندان می‌توانند مجموعه اشعار ایشان را -که به لطف و اجازهٔ خود ایشان در اختیار گنجور قرار گرفته- از این نشانی دریافت کنند (کمتر از صد و پنجاه کیلوبایت) و آن را از طریق منوی «مجموعه‌ها»، فرمان «اضافه کردن مجموعه‌های اشعار …» به گنجور رومیزی خود اضافه کنند یا آن را از طریق دکمهٔ «دریافت مجموعه‌ها» بر روی نوار ابزار مستقیماً دریافت و نصب کنند.

دوست فرهیخته و گرامی جناب آقای جواد احشامیان (هم‌صدا) -دبیر ادبیات فارسی آموزش و پرورش شهرستان آستارا- نرم‌افزاری را برای مرور دیوان حافظ طراحی کرده و به صورت رایگان عرضه کرده‌اند که برای دوستداران ادبیات فارسی و خصوصاً اشعار لسان‌الغیب هدیه‌ای ارزشمند به شمار می‌رود.

خلاصه‌ای از امکانات این برنامه به نقل از خود ایشان:

- تمامی اشعار دیوان حافظ با قابلیت دسترسی آسان و سریع

- وزن تمامی اشعار

- نمایش بیت تصادفی در آغاز برنامه

- فال با دیوان حافظ

- فرهنگ لغت با قابلیت افزودن لغت جدید، ویرایش و حذف

_ رو خوانی تمام غزلیات (با صدای دلنشین استاد موسوی گرمارودی) با قابلیت کنترل

- آهنگ پس‌زمینه با قابلیت کنترل

- ساختن گزیده با امکان ویرایش لیست گزیده‌ها

_ افزودن پی‌نوشت به اشعار با قابلیت ویرایش

- ذخیرهٔ متن اشعار دلخواه بر روی دیسک سخت

- رونوشت یا کپی متن اشعار

- تنظیم شفافیت پنجرهٔ برنامه

- تغییر قلم (فونت) و رنگ اشعار و …

- قابلیت جستجوی عبارت انتخاب شده در لغتنامهٔ اختصاصی برنامه

- قابلیت جستجوی عبارت انتخاب شده در دو موتور جستجوی گوگل و دانشنامهٔ آزاد

- چاپ اشعار

- جستجو در شعر حاضر

- جستجو در لیست اشعار

- جستجوی پیشرفته در کل دیوان با قابلیت گرفتن خروجی با فرمتهای اکسل و متن

- نظر سنجی (بر روی انجمن)

- بزرگنمایی و کوچک نمایی متن شعر با استفاده از (چرخ ماوس+ Ctrl) یا (Ctrl + Mouse Wheel)

- راست کلیک در لیست اشعار و متن اشعار

- نرم‌افزار داری قابلیت نصب بر روی فلش‌مموری می‌باشد.

این ‌نرم‌افزار را می‌توانید از این نشانی دریافت کنید (حدود ۱۴ مگابایت). قلمهای B Lotus – B Mitra – IranNastaliq را اگر ندارید از اینجا و فایلهای صوتی (مجموعاً ۱۰۳ مگابیت) با دریافت این ۱۰ تکه: (۱، ۲، ۳، ۴، ۵، ۶، ۷، ۸، ۹ و ۱۰) و اجرای فایل اجرایی خودبازشو قابل اضافه شدن به برنامه است (توجه کنید که تمام ۱۰ تکه باید دریافت شود و عدم وجود حتی یک تکه شما را به مقصود نمی‌رساند)، جهت دریافت چگونگی پیکربندی صحیح برنامه برای استفاده از این فایلهای صوتی به راهنمای همراه آن مراجعه کنید.

تمام به‌روزرسانیها اعم از داده‌ها یا فایلهای صوتی در این نشانی در دسترس قرار می‌گیرند.

با توجه به انتشار آزاد اشعار حذف شده از سایت گنجور (در صورتی که از دلیل این رویداد اطلاع ندارید اینجا را ببینید) در قالب کتابخانهٔ آزاد شعر فارسی: ویکی‌درج عملاً مشکلی که باعث حذف اشعار سایت شده بود حل شده و از دیروز این اشعار مجدداً از طریق سایت گنجور در دسترس قرار گرفته‌اند. منبع تمام این اشعار در کادر حاشیه‌ها مستند شده است.

ویرایش ۲.۵۲ گنجور رومیزی نیز که از دیروز در دسترس قرار گرفته تفاوتهای بسیار جزئی با خرده‌ویرایش پیشین دارد و عمده تفاوت آن همراه شدن مجدد شاعران حذف شده با پایگاه داده‌های آن است.

دوستانی که نسخهٔ شامل پایگاه داده‌های ناقص را دریافت کرده‌اند علاوه بر امکان نصب نسخهٔ کامل می‌توانند با کلیک بر روی دکمهٔ «دریافت مجموعه‌ها» و انتخاب فهرست «شاعران سایت گنجور» شاعران مورد نظر خود را به نرم‌افزار خود اضافه کنند.

امکان حاشیه‌گذاری نیز که پیشتر غیرفعال شده بود، با تغییرات اخیر مجدداً فعال شد.

پروژهٔ بازبینی OCR برای دیوان ملک‌الشعرای بهار نیز نیاز به حدود پانزده‌هزار بازدید دیگر دارد و پس از تکمیل خروجیهای کار از طریق سایت و گنجور رومیزی در دسترس قرار خواهد گرفت.

از روز سه‌شنبه آثار تعداد زیادی از شاعران از سایت گنجور (و نرم‌افزار گنجور رومیزی) حذف شد. دوستان زیادی از آن روز تا به حال دلیل این اتفاق را می‌پرسند که جهت اطلاع دوستان به عرض می‌رساند که:

همانطور که احتمالاً در جریان هستید سایت گنجور از روز آخر اردیبهشت در ایران فیلتر شده است. اشاراتِ دوستانِ مطلع؛ بعد از مدتی نشان داد که مسدود شدن گنجور به درخواست شرکت مهرارقام که در تولید نرم‌افزارهای ادبی به شکل تجاری فعالیت می‌کند انجام شده است. دلیل این شرکت برای چنین درخواستی، ادعای این شرکت روی ورود سیصد هزار بیت از اشعار منتشر شده در گنجور به کامپیوتر بوده که البته این اشعار از طریق مجموعهٔ دیگری که هنوز هم روی اینترنت -با عنوان آزاد و بازمتن- در دسترس است وارد گنجور شده بود و عملاً طرف شرکت مورد اشاره در این ادعا گنجور نیست (هر چند این شرکت هیچگاه در این زمینه با گنجور تماس نگرفته بود و دم دست‌ترین راه حل را در کمیتهٔ فیلترینگ جستجو کرده).

پس از تماس و مذاکره با شرکت مورد اشاره و عدم حصول توافق، به درخواست آن شرکت و به جهت مشکوک بودن منبع اولیهٔ ورود اشعار یاد شده، مجموعه‌های مورد ادعا از سایت حذف شدند (توجه فرمایید که دلیل پذیرش این درخواست نه اجبار حقوقی بوده و نه تمایل به خارج شدن سایت از فیلتر و تنها دلیل آن احترام به حقوق مورد ادعای شرکت یاد شده در ورود احتمالی این داده‌ها می‌باشد).

مراجعهٔ دوستان به صفحهٔ فیس‌بوک گنجور به نشانی https://www.facebook.com/ganjoor می‌تواند جزئیات این ماجرا -از آغاز فیلتر شدن گنجور در ایران تا وضعیت کنونی- را روشن کند.

جبران آنچه از دست رفته یکی از اهداف گنجور در روزها، هفته‌ها، ماهها و سالهای پیش روست. علاوه بر اشعار، مجموعهٔ قابل توجهی از حاشیه‌های دوستان پای شعرها هم از دسترس خارج شده که امیدوارم به زودی راهکاری جهت در دسترس قرار دادن بایگانی آنها -مستقل از اشعار مرتبط- پیدا کنم.

به‌روزرسانی: دوستان با مراجعه به این نشانی در نظرسنجی راجع به درستی این اقدام شرکت کنند (برای این که بتوانید شرکت کنید باید عضو فیس‌بوک باشید و صفحهٔ گنجور در فیس‌بوک را Like کرده باشید).

از روز آخر اردیبهشت‌ماه دامنهٔ اصلی سایت گنجور در ایران فیلتر شده است. توضیحات بیشتری در اینجا آمده است.

حدود چهار ماه از آغاز بازبینی خروجیهای OCR دیوان ملک‌الشعرای بهار می‌گذرد. همچنان که پیشتر اشاره شده بود در این گام ۴۵۷۵۹ تصویر بریده و OCR شده از دیوان ملک‌الشعرای بهار (که در حال حاضر تنها حدود ۱۰۰۰ بیت از اشعارش در گنجور در دسترس است) برای بازبینی در دسترس قرار گرفته است.

تا به حال و پس از گذشت نزدیک به چهار ماه، ۷۱۳۰۲ مورد بازبینی روی این تصاویر صورت گرفته که سهم ۲۰۴۰۱ تکه (حدود ۴۵ درصد) از تصاویر کمتر از دو بار، سهم ۲۳۳۹۳ تکه (۵۱ درصد) دقیقاً دو بار و سهم ۱۹۶۵ مورد (۴ درصد) سه بار و بیشتر بازبینی بوده است. پایان بازبینی زمانیست که اکثریت تصاویر حداقل سه بار بازبینی شده باشند و با روند کنونی به نظر می‌رسد تا آن زمان سه یا چهار ماه دیگر فاصله داشته باشیم.

تعداد ۴۵۶۱ آی.پی مجزا برای بازبینها به ثبت رسیده است. تصاویر زیر نشانگر آمار ثبت شده برای بازدیدها از سیستم بازبینی توسط سیستم آمارگیری گوگل است:

از دوستانی که با این شیوه دقایقی از وقت روزانه‌شان را به ادبیات فارسی اهدا می‌کنند بار دیگر به سهم خودم تشکر می‌کنم.

در خرده‌ویرایش ۲.۵۱ گنجور رومیزی چند اشکال -از جمله یکی از ایرادات گزارش شده توسط دوستان- رفع شده است. علاوه بر آن به پیشنهاد یکی از دوستان دو دکمه برای انتخاب آسان در گام دوم «دریافت مجموعه‌ها» اضافه شد.

نصاب به‌روزرسانی این ویرایش را از این نشانی دریافت کنید.

با بهره‌برداری از ابزار «دریافت مجموعه‌ها» امکان انتشار نگارش سبک گنجور رومیزی هم به وجود آمده است که می‌تواند کاربردهای خاص خودش را داشته باشد. این نگارش فقط از لحاظ حجم داده‌ها با نگارش کامل متفاوت است -کل داده‌های موجود در آن بیست و چند بیت است- و کاربران می‌توانند با استفاده از ابزار دریافت مجموعه‌ها، مجموعه‌های مورد نظر خودشان را به آن اضافه کنند. دوستان علاقمند می‌توانند نصاب این نگارش را با حجم کمتر یک مگابایت از اینجا دریافت کنند. مجموعهٔ بیست و چند بیتی موجود در این نگارش از بخش مضامین گمشده در وبلاگ استاد محمدرضا ترکی و همینطور گروه فیس‌بوک شاه‌بیت انتخاب شده و برای دوستانی که مجموعهٔ کامل گنجور رومیزی را دارند به طور جداگانه از این نشانی قابل دریافت است.