خوانش‌یاب: ایده‌ای برای برنامه‌نویسان علاقمند به ادب پارسی

۲۴ بهمن ۱۳۹۳

قابلیت پخش فایلهای صوتی متناظر با اشعار اخیراً به نرم‌افزارهای بازمتن گنجور رومیزی و ساغر اضافه شده است که با استفاده از آن کاربر می‌تواند برای هر شعر یک یا چند فایل صوتی را به عنوان «خوانش»های آن مشخص کند و علاوه بر آن محل شروع و پایان هر مصرع را در آن تعیین کند (آن را همگام کند) تا در هنگام پخش فایل صوتی از طریق نرم‌افزار هم‌زمان مصرع متناظر در حال خوانده شدن با رنگ متمایزی نشان داده شود (اطلاعات بیشتر).

این امکان فراتر از یک امکان تفننی می‌تواند کاربردهای آموزشی (درستخوانی اشعار) و کمکی (جهت نابینایان) داشته باشد، به شرط آن که امکان به اشتراک‌گذاری اطلاعات همگام‌سازی شعرها در آن فراهم باشد. به این معنی که بتوان پس از همگام کردن یک شعر با یک فایل صوتی اطلاعات همگام‌سازی آن را به یک سرور مرکزی روی اینترنت ارسال نمود (گنجور رومیزی در حال حاضر می‌تواند فایل xml ساده‌ای حاوی اطلاعات فایل صوتی و اطلاعات همگام‌سازی مصرعها تولید کند به نحوی که با استفاده از آن بتوان این اطلاعات را به کامپیوتر و برنامهٔ دیگری انتقال داد). از جانب دیگری کاربری که به دنبال یک خوانش برای یک شعر می‌گردد بتواند با زدن یک دکمه از وجود اطلاعات به اشتراک گذاشته شده مطلع شود و آن را دریافت و استفاده کند. علاوه بر آن، او می‌تواند با امتیاز دادن به خوانش دریافتی در رتبه‌بندی آن تأثیرگذار باشد و به این صورت، راهنمای سایر کاربران برای انتخاب خوانشهای یک شعر باشد.

پاراگراف بالا طرح کلی پروژه‌ایست که برای راه‌اندازی یک سیستم «خوانش‌یاب» سازگار با گنجور رومیزی و ساغر مورد نیاز است. نیازمندیهای آن برای آن که بتواند از طریق گنجور قابل استفاده باشد اینهاست:

۱. یک پروژهٔ مبتنی بر وب، با امکان ثبت نام و ورود کاربران (این امکانات باید از طریق یک وب‌سرویس و توسط کلاینتهایی مثل گنجور رومیزی و ساغر بدون نیاز به یک مرورگر وب در دسترس باشد)، در صورتی که پروژه جهت میزبانی در گنجور ارائه می‌شود باید مبتنی بر PHP (در حال حاضر حداکثر ویرایش ۵.۲.۶) و MySql باشد.

۲. کاربر پس از ورود به سیستم می‌تواند فایل xml حاوی اطلاعات همگام‌سازی شعر خود را به وب‌سرویس خوانش یاب آپلود کند. وب‌سرویس خوانش‌یاب پس از دریافت فایل آن را پردازش کرده و از قالب xml به قالب فیلدهای رکوردهای جداول پایگاه داده‌ها تبدیل می‌کند تا امکان جستجو بر اساس شناسهٔ شعرها در آن فراهم شود.

۳. کاربری که به دنبال خوانش یک شعر می‌گردد تقاضای خود را با ارسال شناسهٔ یکتای شعر به وب‌سرویس ارسال می‌کند. وب‌سرویس در صورت پیدا کردن خوانشهای متناظر فهرست آنها را برای کلاینت ارسال می‌کند. کاربر می‌تواند از فهرست انتخابی یک یا چند ردیف را جهت دریافت علامت بزند. وب‌سرویس اطلاعات خوانشهای مورد نظر را از قالب رکوردهای پایگاه داده‌ها به قالب xml مورد انتظار برنامه‌های کلاینت تبدیل می‌کند و برای آنها ارسال می‌کند.

۴. کاربر می‌تواند با ورود به سیستم، به خوانشهای دریافتی خود امتیاز بدهد یا وجود اشکال در آنها را با عناوینی همچون خوانش غلط، نامرتبط و … برای بررسی مجدد گزارش کند.


امکان جستجو در زیربخشهای آثار یک شاعر

۱۳ مهر ۱۳۹۳

در صفحات مطالعهٔ شعرها (و نه فهرستها و صفحات زندگینامه‌ها فعلاً) کنار جعبهٔ متنی انتخاب نام شاعر جهت جستجو یک جعبهٔ متنی دیگر ظاهر می‌شود که با استفاده از آن جستجو در زیربخشهای آثار یک شاعر (مثلاً فقط در مثنوی مولانا بدون آثار دیوان شمس) امکان‌پذیر شده است.

جستجو در زیربخشها


مجموعهٔ اشعار استاد بهرام سالکی با افزوده‌های تازه

۲۴ مرداد ۱۳۹۳

مجموعهٔ اشعار استاد سالکی با افزوده‌هایی جدید -که مدتها پیش در اختیار اداره کنندهٔ گنجور قرار گرفته بود و به جهت مشغلهٔ روزمره فرصت در دسترس‌گذاری آن فراهم نشده بود- در دسترس علاقمندان قرار گرفته است.

علاقمندان می‌توانند این مجموعه را به طور مستقیم از این نشانی با اندازهٔ حدود ۲۴۰ کیلوبایت دریافت کنند. راه آسان‌تر آن است که در گنجور رومیزی از طریق «دریافت مجموعه‌ها» آن را از یکی از فهرستهای «مجموعه‌های تازه» یا «شاعران اختصاصی برنامه» و از طریق ساغر با اجرای فرمان «دریافت از مخزن‌ها …» از منوی «ابزارها» دریافت و جایگزین مجموعهٔ قدیمی کنند.

دریافت از مخزن‌ها در ساغر
دریافت از مخزن‌ها در ساغر

کاربران نسخهٔ جاری گنجور اندروید جهت استفاده از مجموعهٔ جدید لازم است ابتدا با فعال کردن آثار شاعر آن را از طریق منو حذف نمایند و سپس با اجرای فرمان دریافت مجموعه‌ها آن را مجدداً دریافت و نصب کنند.


تکمیل آثار فرخی سیستانی، مسعود سعد سلمان و …

۳ خرداد ۱۳۹۳

پیرو اشارهٔ دوستان با استفاده ویکی‌درج -کتابخانهٔ آزاد اشعار فارسی- غزلیات امیرخسرو دهلوی، دیوان فرخی سیستانی، دیوان مسعود سعد سلمان و آثار سیف فرغانی در گنجور تکمیل شد. گزیده‌های قدیمی به جهت اطلاعات اضافی همچون حاشیه‌ها و اطلاعات وزن و قافیه و همینطور جلوگیری از شکسته شدن پیوند سایر سایتها به آنها هنوز در دسترسند اما با عناوینی همچون گزیده و گزیدهٔ ناقص از متن کامل متمایز شده‌اند.

آثار تکمیل شده جهت استفاده در گنجور رومیزی، گنجور اندروید، ساغر و کتابخوانها در قالبهای مجموعه‌های قابل دریافت و قالب epub در دسترس قرار گرفته‌اند.


تکمیل دیوان صائب تبریزی و مجموعه‌های جدید

۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۳

به پیشنهاد همراه گرامی گنجور آقای هادی ترابی، مجموعهٔ اشعار صائب تبریزی که پیش از این گزیدهٔ کوچکی از آن در گنجور در دسترس بود با استفاده از ویکی‌درج (کتابخانهٔ آزاد شعر پارسی) به گنجور اضافه شد. با توجه به تعداد زیاد غزلها، فهرست الفبایی آنها به فهرستهای کوچکتر تقسیم شده است. گزیدهٔ سابق به لحاظ در دسترس ماندن حاشیه‌ها و اطلاعات جانبی دیگر هنوز در دسترس است. فایل epub متناظر در کتابخانهٔ گنجور نیز به‌روز شده است.

علاوه بر دیوان صائب، مجموعه‌های دیگری نیز با استفاده ویکی‌درج برای گنجور رومیزی، ساغر و گنجور اندروید در دسترس قرار گرفته است که علاقمندان می‌توانند با استفاده از «دریافت مجموعه‌ها» در گنجور رومیزی و اندروید و «دریافت از مخزن‌ها» در ساغر آنها را دریافت و از آنها استفاده کنند. علاوه بر آن قسمتهایی از حاصل زحمت همراهان گرامی گنجور آقایان مهدی رشیدی، علی پی‌سپار و محمدرضا رجایی در قالب مجموعه‌های قابل دریافت در دسترس قرار گرفته است.


چگونه در گنجور حاشیه بگذاریم؟

۲۹ فروردین ۱۳۹۳

به لحاظ آن که در صفحات شعرهای گنجور فرم ارسال نظر گنجانده نشده، حاشیه گذاشتن در آن کار بدیهی و آسانی به نظر نمی‌رسد و بعضاً دوستان جویای روش انجام این کار می‌شوند که این نوشته پاسخی است برای این دسته از همراهان گنجور.

جهت ثبت حاشیه در گنجور، در پایین صفحات شعرها، کادر خاکستری رنگ «حاشیه‌ها» را پیدا کنید:

کادر حاشیه‌ها

در بالای کادر مذکور جمله‌ای وجود دارد که تعداد حاشیه‌ها نشان می‌دهد و اشاره می‌کند که برای نوشتن حاشیه «اینجا» کلیک کنید:

برای نوشتن حاشیه اینجا کلیک کنید.

روی کلمهٔ «اینجا» کلیک کنید. با این کار باید پنجرهٔ جدیدی باز شود. در پایین این پنجره کادر «حاشیه بنویسید» قرار دارد که می‌توانید با ورود اطلاعات مد نظر خود حاشیه را بنویسید و ثبت کنید.

حاشیه بنویسید

اغلب حاشیه‌های نوشته شده بلافاصله در دسترس قرار می‌گیرند اما حاشیه‌های حاوی لینک به سایتها یا حاوی کلمات خاص پس از بازبینی منتشر می‌شوند. حاشیه‌هایی که به موضوعات غیرادبی همچون مسائل مذهبی یا قومیتی می‌پردازند عموماً پاک می‌شوند.


افزونهٔ وردپرس گنجور به همت مستانه

۱۶ اسفند ۱۳۹۲

به همت دوست عزیز و فرهیخته جناب آقای احسان شاهین‌فر (اداره کنندهٔ سایت مستانه)، پروژه‌ای جهت امکان ایجاد پرتالهای شعر با کمک داده‌های منتشر شدهٔ گنجور به سرانجام رسیده است. این پروژه افزونه‌ای برای سیستم مدیریت محتوای وردپرس است که اجازه می‌دهد علاقمندان با زحمت کمی بتوانند سایتی مشابه گنجور را راه‌اندازی کنند. وجود چنین پروژه‌ای ضمن آن که خطرات احتمالی ناشی از خارج از دسترس شدن گنجور و سایتهای مشابه را -به هر دلیل- کاهش می‌دهد امکان پیاده‌سازی قابلیتهای جدید در این زمینه را برای علاقمندان فراهم می‌آورد. علاقمندان جهت مشاهدهٔ اطلاعات بیشتر اینجا را ببینند.

افزونهٔ وردپرس گنجور


عدم دسترسی رسمی به بخشی از گنجور و مشکلات دیگر

۱۱ بهمن ۱۳۹۲

دوستان گرامی و کاربران گنجور در داخل ایران احتمالاً مطلع هستند که دسترسی به بخشی از گنجور (رباعیات خیام) از حدود دو ماه پیش با نمایش صفحهٔ پیوندها امکان ندارد.

دسترسی به تارنمای فرا خوانده شده امکان پذیر نمی باشد

همچنان که در پاسخ دوستانی که پیجوی ماجرا بوده‌اند گفته شده، این بخش با اعلام رسمی از دسترس خارج شده و بر خلاف مواردی در گذشته که اشتباهاً فیلتر می‌شد (بخشهایی از دیوان اوحدی) اشتباهی رخ نداده.

ایمیل تذکر کمیته فیلترینگ

در این مورد، از طریق همان ساز و کار شرح داده شده در متن ایمیل تذکر (تصویر بالا)، پیگیری و اعتراض صورت گرفته، اما تا کنون پاسخی دریافت نشده.

جدای از این قضیه گویا مشکلات دیگری هم وجود دارد. این ایمیل دوستی است که راجع به این مشکل توضیح داده:

با سلام

گمان میگنم که موضوع زیر را چند ماه پیش هم گزارش کردم ولی آن موقع در حال تحویل و تحول میزبانی خود بودید و شاید فرصت نکردید گزارش مرا بخوانید یا به آن توجه کنید، لذا مجدداً مینویسم:

یادم هست دقیقاً پس از آنکه وبسایت شما (بعلت مشکل با میزبانی) برای مدتی از دسترس خارج شد و بعد هم گویا میزبانی را تغییر دادید و درست شد، حدود یکهفته بعد مجدداً از دسترس خارج شد…

اول فکر کردم که این ادامه همان مشکل است؛ بعد فکر کردم که وبسایت شما فیلتر شده است؛ ولی بعد متوجه شدم که علت عدم دسترسی، مسدود شدن IP شما در برخی مناطق (از جمله) استان هرمزگان است.

در هر صورت، مطلع باشید که وبسایت شما در برخی مناطق ایران، قابل دسترسی نیست.

با احترام

من فکر نمی‌کردم برای حل این مشکل بشود کاری کرد. اما ایشان بعداً در ایمیل بعدی راه حل این مشکل را این گونه شرح داده‌اند:


در مورد در دسترس نبودن سایتتان در برخی نواحی، راه علاج اینست که از مشترکین خود بخواهید که به مخابرات منطقه خود مراجعه کنند و از ایشان بخواهند که IP هاست شما را آزاد کنند. زیرا گاهی که روی خط کار کرده میشود، باز کردن برخی IP ها فراموش میشوند.

در هر شکل، تعداد دوستانی که از هر از چند گاه اشاره می‌کنند که به سایت گنجور بدون فیلترشکن دسترسی ندارند در حال افزایش است و امیدوارم راه حل پیشنهادی این همراه گرامی مؤثر واقع شود.


گنجور رومیزی ویرایش ۲.۷۲

۱۳ دی ۱۳۹۲

در این ویرایش از گنجور رومیزی، امکانات مربوط به همگام‌سازی فایل صوتی با شعر تکمیل شده، به نحوی که هم‌اکنون می‌توان فایلهای صوتی را که ترتیب خوانده شدن خطوط شعر با متن برنامه همخوانی ندارد، یا در آنها تعدادی از خطوط شعر خوانده نمی‌شوند و یا برگشت به عقب و تکرار در خوانش آنها وجود دارد با شعر همگام کرد.

همگام‌سازی شعر با فایل صوتی

از آنجا که چگونگی همگام‌سازی در حالت پیچیده‌تر ممکن است چندان بدیهی نباشد در این ویدئوی حدوداً نه دقیقه‌ای نحوهٔ این کار توضیح داده شده است:

علاوه بر آن امکان انتقال اطلاعات همگام‌سازی فایلهای صوتی با شعرها به کامپیوترهای دیگر از طریق ذخیره و بازیابی آنها در قالب XML در پنجرهٔ «خوانشهای شعر جاری» فراهم شده است.

ذخیره و بازیابی اطلاعات همگام‌سازی شعر

جهت آشنایی بیشتر با این امکان این نوشته و این یکی را مطالعه کنید.

یادآوری نکتهٔ بسیار مهم: تا به حال پیش‌نیاز نصب و استفاده از گنجور رومیزی سکوی دات نت ویرایش ۲.۰ بوده است و تلاش فراوان شده که این پیش‌نیاز در همین حد باقی بماند و کاربران مجبور به دریافت پیش‌نیاز جدیدی نشوند (از آنجا که پشتیبانی صحیح از اجرای نرم‌افزار تحت نگارشهای اولیهٔ ویندوز ۸ مستلزم استفاده از نسخهٔ ۴ این سکو بود تا مدتی مجبور بودیم در هنگام انتشار نسخه‌های جدید دو نسخهٔ متفاوت از برنامه در نصاب بگنجانیم تا روی سیستمهای متفاوت، فایلهای متفاوتی کپی شود). اما از ویرایش ۲.۷ به بعد، به دلیل نیازمندی کتابخانهٔ مورد استفاده برای پشتیبانی از فایلهای صوتی به ویرایش جدیدتر سکوی دات نت، نیازمندی گنجور رومیزی تغییر کرده و از این به بعد بدون نصب حداقل ویرایش ۴ سکوی دات نت، برنامه اجرا نمی‌شود. دوستانی که روی کامپیوترشان ویرایش ۴ سکوی دات را ندارند می‌توانند آن را از این نشانی با حجم حدود ۴۸ مگابایت دریافت کنند (نصاب به‌روزرسان گنجور رومیزی در صورت عدم وجود این پیش‌نیاز پیغام مناسب می‌دهد و فایلهای ویرایش پیشین برنامه را رونویسی نمی‌کند).

نصاب به‌روزرسانی را با اندازهٔ حدود ۴۲۰ کیلوبایت از این نشانی می‌توانید دریافت کنید.


بهبود امکان همگام‌سازی فایل صوتی با شعر در گنجور رومیزی ویرایش ۲.۷۱

۱۰ دی ۱۳۹۲

در ویرایش ۲.۷۱ گنجور رومیزی امکان همگام‌سازی فایلهای صوتی بهبود پیدا کرده است. در این ویرایش می‌توانید در صورتی که نمی‌خواهید پخش فایل از ابتدای آن شروع شود با استفاده از نوار لغزان تعبیه شده در پایین پنجرهٔ «همگام‌سازی شعر» پس از شروع پخش فایل صدا، آن را به زمان مد نظرتان منتقل کنید، سپس دکمهٔ «آغاز از اینجا» را بزنید تا پخش شعر از آن نقطه آغاز شود. امکان پایان پخش در میانه‌های فایل صوتی نیز با استفاده از دکمهٔ مشابه در نظر گرفته شده است.

همگام‌سازی فایل صوتی با شعر در گنجور رومیزی ویرایش ۲.۷۱

می‌توان به جای این نوار لغزان، شکل موج فایل صدا را مشاهده و با کلیک روی آن در فایل جابجا شد. هر چند نمایش شکل موج برای فایلهای بزرگ ممکن است زیاد طول بکشد.

مشاهدهٔ شکل موج فایل صدا در گنجور رومیزی

دکمه‌ای نیز جهت نمایش مصرع آتی (بعد از مصرع جاری) در نظر گرفته شده که در موارد خاصی همچون همگام کردن شعر با یک آهنگ ممکن است کاربرد داشته باشد.

جهت آشنایی بیشتر با این قابلیت نوشتهٔ پیشین را مطالعه فرمایید.

نصاب به‌روزرسانی را با اندازهٔ حدود ۴۱۰ کیلوبایت از این نشانی می‌توانید دریافت کنید.