نکاتی برای پیشنهاد تصحیحات متن

14 آگوست 2021

قابلیت جدیدی که به گنجور اضافه شده به کاربران ثبت نام شده امکان آن را می‌دهد که تصحیحات مد نظر خود برای غلطهای تایپی متن را به صورت سیستمی پیشنهاد دهند و از نتیجهٔ رسیدگی به این پیشنهادها مطلع شوند. ضمناً سوابق تغییرات اعمال شده نگهداری می‌شود و ویرایش‌های تأیید شده در صفحهٔ ویرایش در دسترس است.

امکان «ویرایش» اجازه می‌دهد که کاربران گنجور متن گنجور را بهبود دهند.
امکان «ویرایش» اجازه می‌دهد که کاربران گنجور متن گنجور را بهبود دهند.
کاربران می‌توانند در میز کاربری و در قسمت «ویرایش‌های من» نتیجهٔ بررسی ویرایش‌های پیشنهادیشان را مشاهده کنند
کاربران می‌توانند در میز کاربری خود و در قسمت «ویرایش‌های من» نتیجهٔ بررسی ویرایش‌های پیشنهادیشان را مشاهده کنند
سوابق ویرایش در صفحهٔ ویرایش در دسترس است. در هنگام ویرایش تغییرات با نمایش کلمات جدید با حروف قرمز و کلمات حذف شده با حروف آبی نمایش داده می‌شوند.
سوابق ویرایش در صفحهٔ ویرایش در دسترس است. در هنگام ویرایش تغییرات با نمایش کلمات جدید با حروف قرمز و کلمات حذف شده با حروف آبی نمایش داده می‌شوند.

خواهشمند است کاربران علاقمند در ویرایش متن به نکات زیر توجه کنند:

۱. در بررسی تصحیحات پیشنهادی سندیت ملاک است و نه زیبایی یا شهرت ضبط خاصی از بیت یا حتی منطق. همچنان که بسیاری از دوستان آگاهی دارند عموم آثار ادبی قدیمی ما به خط شاعر به دست ما نرسیده و آنچه به دست ما رسیده نسخه‌های رونویسی شده از این آثار است که آنها هم مشکلات خاص خود را دارند (این نسخه‌ها نوبهٔ خود از روی نسخه‌های دیگر نوشته شده‌اند و در این بازنویسی‌ها به دلایل مختلف از جمله ناخوانایی دستخط نسخهٔ مرجع، ناآشنایی کاتب با واژه‌های از رواج افتاده، بعضاً دستبرد ذوقی کاتب برای زیباتر کردن اشعار یا دستبرد ناامانت‌دارانه جهت همراستا کردن آنها با عقاید کاتبان و … متن تغییر کرده است) و با هم همخوانی ندارند. راهکار حل این مشکلات استفاده از حاصل پژوهشهای ادیبان و دانشمندان معاصر در ترتیب دادن متون تصحیح شده است. در مواردی که مأخذ گنجور مشخص است مثلاً در مورد دیوان حافظ که از روی تصحیح قروینی-غنی تایپ شده یا شاهنامه که مطابق شاهنامهٔ چاپ مسکو است در بررسی تصحیحات به همین منابع نگاه می‌کنیم (حتی اگر تصحیحات دیگر به طور واضح کیفیت بهتری داشته باشند چون ما نمی‌توانیم کل متن را تغییر دهیم اگر به فرض چند بیت را تغییر بدهیم کل متن از سندیت و مطابقت با نسخهٔ مرجع خارج می‌شود). دوستان عزیز توجه داشته باشند که «قول معروف» اشعار یعنی آن نقلی که در دهانها می‌چرخد و معروف است نیز لزوماً صورت صحیح شعر نیست و اتفاقاً به لحاظ آن که با ذوق زبان معاصر ما تراش خورده و بهبود پیدا کرده معمولاً در آن دست برده شده است. علاوه بر این بدیهی است که ویرایشهای ذوقی که حاصل تراوشات ذهنی شخصی دوستان باشند نیز هیچگاه تأیید نخواهند شد. محاسبات منطقی نیز هیچگاه بر آنچه در نسخه‌های معتبر درج شده ارجحیت ندارد چرا که بسیاری از این محاسبات مطابق طرز تفکر و زبان امروزی ما به نتیجه می‌رسند و لزوماً نحوهٔ کاربرد زبان و نحوهٔ بیان مفاهیم در روزگار شاعر با صورت امروزی آن مطابقت ندارد.

۲. امکان اضافه و حذف کردن ابیات و مصاریع در حال حاضر وجود ندارد. لذا لطفاً تلاش نکنید با جابجایی متن مصاریع این مسأله را حل کنید چون در صورتی که کلاً متن یک مصرع تغییر کرده باشد امکان تأیید ویرایش وجود ندارد.

۳. در استفاده از علائم سجاوندی (علامت سؤال و نقطه و …) به خصوص در مورد اشعار حد اعتدال را رعایت کنید. ممکن است یک بیت به صورتهای مختلف (سؤالی یا خبری و …) قابل خواندن باشد و اتفاقاً شاعر عمدی در این نحوهٔ سرودن شعر و چندخوان کردن آن داشته باشد اما ما با علامتگذاری خواننده را فقط به یک روش خواندن محدود می‌کنیم. در متون نثر استفاده از این علائم در حد متعادل به روخوانی صحیح متن کمک می‌کند.

۴. در دستور خط از به کار بردن رویکردهای نامتداول و کمتر شناخته و پذیرفته شده -علی رغم برتریهای احتمالی- خودداری کنید و مطابق آنچه بیشتر به کار می‌رود و مورد پذیرش است متن را ویرایش کنید. های مکسور مثل ه در «خانهٔ من» را حتی‌الامکان مانند نمونه (خانهٔ) تایپ کنید. نوشتن یای تلفظ شده در این وضعیت به صورت «خانه‌ی من» مزایایی دارد اما به لحاظ آن که گنجور در جستجوی متن، نیم فاصلهٔ بین «ه» و «ی» را به فاصله تبدیل می‌کند نتایج نامطلوبی ایجاد می‌شود. گنجور در جستجو همزه‌های روی های مکسور را حذف می‌کند و آنها نادیده می‌گیرد.

۵. کلمات فارسی را حتی الامکان و در صورتی که ضرورتی وجود ندارد حرکت‌گذاری نکنید. کاربران می‌توانند با انتخاب واژه‌ها و جستجو در لغتنامه نحوهٔ تلفظ صحیح آنها را بیابند یا از خوانش‌های صوتی استفاده کنند. حرکت‌گذاری غیر ضروری کلمات هم خواندن شعر را سخت می‌کند و هم روی جستجوپذیری متن تأثیر منفی دارد. حرکت‌گذاری متون عربی و غیرفارسی توصیه می‌شود چرا که امکان یافتن تلفظ صحیح آنها از روی واژه‌نامه وجود ندارد.

۲ نظر برای “نکاتی برای پیشنهاد تصحیحات متن”

  1. ملیکا گفته:

    سلام ؛ببخشید گاهی یک بیت در دیوان ها کم در برخی دیوان ها اضافه هست مثلا اگر خواستیم برای ویرایش بیت اضافه را هم وارد کنیم نمیشود چون باز یک بیت کم میشود ؛و باید هر بار تایپ هر بیت را کرد تا بالاخره بیت آخر میماند ؛کاش به گونه ای کنید که به تعداد ابیات برای ویرایش قابلیت اضافه شدن به ما را بدهد ؛
    نمیدانم آیا فهمیدید چه گفتم یا نه … ولی در این مورد یک فکری کنید 🙂

  2. حمیدرضا گفته:

    با سلام، در حال حاضر و احتمالاً تا آینده‌ای نه چندان نزدیک امکان اضافه و حذف کردن ابیات وجود ندارد. در مورد آثاری مثل دیوان حافظ که با تصحیح قزوینی-غنی انطباق کامل دارد و پیشتر توسط دوستان با متن چاپی مقایسه شده انتظار نمی‌رود بخواهیم ابیاتی حذف یا اضافه شود و قرار نیست نقل نسخه‌های دیگر با آن مخلوط شود. در مورد سایر آثار در آینده تلاش می‌کنم امکاناتی را اضافه کنم.

نظرتان را بنویسید (نکتهٔ مهم: اگر برای نوشتن حاشیه در مورد شعرها اینجا آمده‌اید اشتباه آمده‌اید و باید در خود سایت گنجور حاشیه بگذارید. نظرات بی‌ربط به این نوشته پاک می‌شوند.)