«غزل» برنامه‌ای برای خواندن، جست‌وجو و آموختن شعر فارسی است که آقای محمدحسین کرمی آن را ساخته‌اند. این برنامه هم به‌صورت وب‌اپلیکیشن در مرورگر و هم به‌صورت برنامهٔ اندروید در دسترس است.
«غزل» فقط یک دیوان‌خوان نیست. کتابخانه‌ای است که می‌توانید دیوان شاعران را در دستگاه خود ذخیره کنید و بدون اینترنت بخوانید و جست‌وجو کنید؛ در عین حال معلمی است که وزن شعر را به شما نشان می‌دهد، به حفظ کردن کمکتان می‌کند و هر روز یک چالش ادبی کوچک پیش رویتان می‌گذارد. در ادامه، بخش‌های مختلف برنامه یکی‌یکی مرور می‌شود و در پایان راهنمای شروع کار آمده است.
آشنایی با امکانات غزل
صفحهٔ اصلی و شعر امروز
در صفحهٔ اصلی «غزل» شعر امروز را می‌بینید و از همان‌جا می‌توانید متن کامل شعر را باز کنید یا آن را به‌صورت کارت تصویری با دوستانتان به اشتراک بگذارید. زیر آن هم میانبرهایی به بخش‌های دیگر برنامه قرار دارد: مطالعه، حفظ شعر، آموزش و کاوش.
مرور شاعران و دریافت دیوان برای مطالعهٔ آفلاین
فهرست شاعران بر اساس دوره‌های تاریخی دسته‌بندی شده و می‌توانید با جست‌وجوی نام، سریع به شاعر موردنظرتان برسید. صفحهٔ هر شاعر شامل معرفی او، آمار و ویژگی‌های شعری دیوان و اوزانی است که در آثارش به کار رفته است.
مهم‌ترین نکته دکمهٔ «دانلود کل دیوان» است. با آن مجموعهٔ کامل آثار شاعر را در حافظهٔ دستگاه خود ذخیره می‌کنید. هنگام دریافت، حجم بسته و درصد پیشرفت را می‌بینید و اگر خواستید می‌توانید دریافت را در هر لحظه لغو کنید. پس از آن، خواندن و جست‌وجوی آثار آن شاعر دیگر به اینترنت نیازی ندارد.
جست‌وجو در متن اشعار
جست‌وجوگر «غزل» روی دیوان‌هایی که دریافت کرده‌اید کار می‌کند. عبارتی را می‌نویسید و می‌توانید جست‌وجو را به یک شاعر مشخص محدود کنید یا نتایج را بر اساس وزن عروضی و حروف قافیه پالایش کنید. چون همه‌چیز روی خود دستگاه انجام می‌شود، نتایج بدون انتظار برای شبکه نمایش داده می‌شود.
توجه داشته باشید که اگر دیوان شاعری را دریافت نکرده باشید، در جست‌وجو دیده نمی‌شود؛ برنامه هم در همان صفحه یادآوری می‌کند که ابتدا دیوان موردنظر را دریافت کنید. در بخش تنظیمات و داده‌ها هم فهرست بسته‌های دریافت‌شده و امکان مدیریت آن‌ها را پیدا می‌کنید.
فال حافظ
بخش فال حافظ، نیت کردن و گرفتن فال را به شکلی دلنشین فراهم کرده است. نیتتان را (اگر خواستید می‌توانید بنویسید) در دل می‌کنید، فال می‌گیرید و غزل به همراه تعبیر آن نمایش داده می‌شود. اگر دوست داشتید، دوباره نیت کنید و فالی دیگر بگیرید.
وزن، عروض و موسیقی شعر
یکی از جذاب‌ترین بخش‌های «غزل»، تمرکز آن بر وزن شعر است. می‌توانید اشعار را بر اساس وزن‌های مشهور فارسی فیلتر کنید؛ مثلاً وزن شاهنامه (متقارب مثمن محذوف) یا وزن دوبیتی‌های باباطاهر (هزج مسدس محذوف). در صفحهٔ هر شعر هم اشعار دیگری که هم‌وزن و هم‌قافیه با آن هستند پیشنهاد می‌شود. برای محک زدن خودتان نیز آزمون چهارگزینه‌ای وزن شعر در برنامه هست.
شعر در گویش‌ها و زبان‌های ایرانی
ادبیات ایران فقط فارسی معیار نیست. در این بخش می‌توانید اشعاری را بخوانید که به کردی، ترکی آذربایجانی، عربی، مازندرانی (طبری) و گیلکی سروده شده‌اند. نمونهٔ شعر هر گویش و توضیحی دربارهٔ آن آمده و برنامه از حروف و نشانه‌های ویژهٔ این گویش‌ها با چینش درست راست‌به‌چپ پشتیبانی می‌کند.
کاوش تاریخی و جغرافیایی و مقایسهٔ دو شاعر
در بخش کاوش، شعر را در زمان و مکان دنبال می‌کنید. روی نقشهٔ دیارها شهرها، کوه‌ها، رودها و جاهایی را می‌بینید که در شعرها از آن‌ها نام برده شده است. خط زمانی، زندگی شاعران، معاصران آن‌ها و رویدادهای تاریخی را کنار هم می‌گذارد. می‌توانید ردّ اشخاص را هم بگیرید و ببینید چه کسی در کدام شعر از دیگری یاد کرده است، یا پیوند شاعران را با پادشاهان، وزیران و ممدوحان بررسی کنید. «میز مقایسه» هم دو شاعر را از نظر مضمون‌ها، پرکاربردترین وزن‌ها و جاهای مشترک کنار هم می‌گذارد.
حفظ شعر و چالش روزانه
اگر همیشه دلتان می‌خواسته چند شعر را از بر شوید، بخش «حفظ شعر» برای شماست. برنامه با الگوریتم تکرار فاصله‌دار (SM-2) کار می‌کند: کلمه‌های مصراع‌ها کم‌کم پنهان می‌شوند و زمان مرور بعدی هر شعر هم هوشمندانه تعیین می‌شود. شعرها در دسته‌هایی مانند «در حال یادگیری» و «نیاز به مرور امروز» نمایش داده می‌شوند.
چالش روزانه هر روز یک بیت و یک پرسش تازه پیش رویتان می‌گذارد و پاسخ‌ها و زنجیرهٔ روزهای پیاپی‌تان را نگه می‌دارد. آزمون‌هایی مثل «این بیت از کیست؟»، «بیت بعدی کدام است؟» و بازی «بیت هم‌قافیه» هم برای تمرین بیشتر هست. همهٔ این اطلاعات روی دستگاه خودتان ذخیره می‌شود.
مجموعه‌های شخصی و کارت تصویری
می‌توانید دفترهایی برای خودتان بسازید؛ مثلاً «شعرهای محبوب من» یا «شعرهای سفر»، و بیت‌ها و غزل‌های برگزیده و یادداشت‌هایتان را در آن‌ها نگه دارید. از مجموعه‌ها می‌توان خروجی PDF گرفت. برای نگهداری از نشانه‌ها و پیشرفت حفظ شعر هم می‌توانید از داده‌های خود فایل پشتیبان (JSON) بگیرید و در دستگاه دیگری بازیابی کنید.
اگر بیتی را دوست داشتید، با «کارت‌ساز تصویری» آن را به یک تصویر زیبا تبدیل کنید، قلم و رنگش را تنظیم کنید و در شبکه‌های اجتماعی و پیام‌رسان‌ها بگذارید.
ظاهر و خوانایی
«غزل» پوستهٔ روشن و تاریک دارد و می‌تواند از تنظیمات دستگاه شما پیروی کند. قلم برنامه وزیرمتن است و اندازهٔ قلم و فاصلهٔ بیت‌ها را می‌توانید به دلخواه تغییر دهید. چینش برنامه هم برای گوشی کوچک، تبلت و صفحهٔ عریض رایانه جداگانه طراحی شده است.
راهنمای استفاده از غزل
- برنامه را باز کنید: نسخهٔ وب را از نشانی ghazal.mhkarami97.ir در مرورگر ببینید یا نسخهٔ اندروید را از کافه‌بازار نصب کنید.
- از بخش «شاعران»، شاعر موردعلاقه‌تان را پیدا کنید و در صفحهٔ او روی «دانلود کل دیوان» بزنید. اگر می‌خواهید بدون اینترنت هم کار کند، صبر کنید تا دریافت تمام شود.
- برای جست‌وجو به بخش جست‌وجو بروید. عبارت را بنویسید و در صورت نیاز شاعر، وزن یا حروف قافیه را برای محدود کردن نتایج انتخاب کنید.
- از بخش «آموزش» و «حفظ شعر» شعرهای دلخواهتان را به فهرست یادگیری اضافه کنید و هر روز چالش روزانه را انجام دهید.
- بیت‌های محبوبتان را در مجموعه‌های شخصی نگه دارید و گهگاه از آن‌ها فایل پشتیبان بگیرید.
- برای سرکشی به بسته‌های دریافت‌شده یا تغییر پوسته و اندازهٔ قلم، سری به «تنظیمات» بزنید.
دریافت و دسترسی
نسخهٔ وب «غزل» یک وب‌اپلیکیشن پیش‌رونده (PWA) است و می‌توانید آن را در مرورگر رایانه یا گوشی باز کنید:
نسخهٔ اندروید را از کافه‌بازار دریافت کنید:
https://cafebazaar.ir/app/mhk.ghazal
کد منبع برنامه به‌صورت متن‌باز در گیت‌هاب در دسترس است، جایی که می‌توانید پیشنهادها و گزارش مشکلاتتان را هم مطرح کنید:
https://github.com/MHKarami97/ghazal
برای آشنایی بیشتر با سازندهٔ برنامه می‌توانید به وب‌سایت آقای محمدحسین کرمی سر بزنید:
سپاس
توسعهٔ «غزل» به‌دست آقای محمدحسین کرمی انجام می‌شود. از علاقه‌مندان به شعر و ادب فارسی دعوت می‌شود برنامه را امتحان کنند و دیدگاه‌ها و پیشنهادهایشان را با سازنده در میان بگذارند.