این متن را هوش مصنوعی کلود که خودش این کارها را انجام داده از زبان و به سبک گردانندهٔ گنجور نوشته.
چندی پیش دربارهٔ راهاندازی نسخهٔ آزمایشی گنجور به خط تاجیکی نوشتم؛ نسخهای که با اتکا به کار ارزشمند آقای جلال حجتی فهیم در پروژهٔ پرشینتاجیک، برگردان اشعار چهار شاعر -حافظ، خیام، فردوسی و مولانا- را به خط سیریلیک تاجیکی در اختیار علاقهمندان گذاشت.
آن نسخه عمداً ساده و حداقلی ساخته شده بود؛ هدف، سنجیدن اقبال مخاطبان تاجیکزبان بود، نه ارائهٔ محصولی کامل. اما همین سادگی، خودش بهانهای شد برای اینکه این روزها دست به کار شویم و ظاهر و تجربهٔ کاربری سایت را جدیتر بازبینی کنیم. آنچه در ادامه میآید گزارشی است از این بازبینی.
نزدیکتر به حس کتاب شعر
نخستین چیزی که در نسخهٔ آزمایشی به چشم میآمد، نبود هرگونه قلم و قالببندی اختصاصی برای متن اشعار بود؛ ابیات، بی هیچ نظم بصری، پشت سر هم روی صفحه مینشستند. در نسخهٔ تازه، برای نمایش هر بیت از قالبی الهامگرفته از سنت تایپوگرافی کتابهای چاپی تاجیکی استفاده شده: هر مصرع در سطر خودش، به شکلی که هم به سنت نشر سیریلیک نزدیکتر است و هم روی صفحهنمایشهای کوچک گوشی، بدون نیاز به اسکرول افقی، خوب جا میشود.
برای متن هم دو قلم اختصاصی -یکی برای شعر و یکی برای بخشهای راهنما و منو- بهکار گرفته شده که هر شش حرف ویژهٔ الفبای تاجیکی (ғ، ӣ، қ، ӯ، ҳ، ҷ) را بهدرستی پشتیبانی میکنند؛ نکتهای که در بسیاری قلمهای رایج سیریلیک، بهرغم ادعای پشتیبانی کامل از این خط، نادیده گرفته میشود.
چهرهٔ شاعران، همهجا در دسترس
یکی از تغییرات محسوس، حضور تصویر شاعران در سراسر سایت است: در صفحهٔ اصلی که اکنون بهجای فهرستی خشک از نامها، به گالری تصویری شاعران بدل شده؛ در بالای صفحهٔ هر شاعر؛ در نتایج جستجو، کنار هر بیتی که یافت میشود؛ و حتی در مسیر ناوبری بالای هر صفحه، کنار نام شاعر. تصور بر این است که تصویر شاعر، بهخصوص برای مخاطبی که هنوز با نامهای نوشتهشده به خط سیریلیک انس چندانی نگرفته، بازشناسی سریعتر و پیدا کردن آسانتر شاعر مورد نظر را ممکن میکند.
فهرست شعرها، نه فقط شماره
پیش از این، فهرست شعرهای هر شاعر یا هر دسته صرفاً مجموعهای از پیوندهای شمارهدار بود («غزل شمارهٔ ۱»، «غزل شمارهٔ ۲» و…) که برای پیدا کردن شعر مشخصی که در خاطر مانده، کمک چندانی نمیکرد. اکنون کنار عنوان هر شعر، گوشهای از متن آن هم نمایش داده میشود تا فهرست، بیشتر شبیه فهرست مطالب یک کتاب شود و کمتر شبیه شمارش صرف.
همین رویکرد در پیوندهای «شعر بعد» و «شعر قبل» زیر هر شعر هم بهکار رفته: این پیوندها اکنون علاوه بر جهت حرکت، عنوان شعر مقصد را هم نشان میدهند.
خواندن با صدا
اشعاری که در گنجور فارسی خوانش صوتی دارند، اکنون در نسخهٔ تاجیکی هم قابل شنیدناند. کنار هر شعر، پخشکنندهٔ صوتی مربوط به آن -با نام خوانشگر و عنوان اثر به خط تاجیکی- در دسترس است. برای خوانشهایی که با متن همگامسازی شده باشند، مصرعی که در حال خواندهشدن است هنگام پخش صدا بهطور خودکار روی صفحه برجسته میشود؛ امکانی که پیش از این تنها در نسخهٔ فارسی گنجور وجود داشت.
و چند بهبود کوچکتر
سایت اکنون از حالت نمایش تیره (Dark Mode) دستگاه شما هم پیروی میکند و نماد اختصاصی خودش را در تب مرورگر دارد.
همچون نسخهٔ آزمایشی اول، این هم قدمی است در مسیری که همچنان ادامه دارد. اگر با دوستان تاجیکزبان خود سر میکنید، نشانی tj.ganjoor.net را به آنها معرفی کنید و اگر بازخورد یا پیشنهادی داشتند، خوشحال میشویم اینجا با ما در میان بگذارند.
واقعاً دست همگی درد نکنه. امیدوارم هرروز فارسی دوستان بیشتری از گنجور استفاده کنند. شنیده در تاجیکستان حروف عربی را برای یاد گرفتن خط ایرانی شروع کرده اند. اگر امکانش هست در کنار الفبای سریلیک خود متن اصلی فارسی جهت مقایسه و آشنایی آن عزیزان قرار دهید.