تازه‌های گنجور

آنچه در پی می‌آید مقاله‌ای است به قلم آقای سعید کریمی که با کسب اجازه از ایشان و با کمی ویرایش در تازه‌های گنجور بازنشر شده است. نویسنده، این مقاله را در تاریخ هشتم اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۶ در وبلاگ شخصی خودشان منتشر کرده‌اند. به گفته‌ی ایشان مقاله به مناسبت روز سعدی (اول اردیبهشت) تهیه و اول بار در جلسه‌ای به میزبانی انجمن ادبی دانشگاه بوعلی سینا ارائه شده بوده است.

پیش گفتار

با هر تعریفی به شعر نگاه کنیم، از مقوله‌ی زبان ناگزیریم. به قول ِ محمدرضا شفیعی کدکنی در سطور ِ آغازین ِ موسیقی شعر «شعر حادثه‌ایست که در زبان روی می‌دهد و در حقیقت گوینده‌ی شعر، با شعر ِ خود، عملی در زبان انجام می‌دهد».

کلام ِ سعدی (چه شعر و چه نثر) بی شک یکی از قلل ِ رفیع ِ زبان پارسی است که به کشف ِ ظرفیتهای ویژه‌ای در این زبان انجامیده است. همین که مهمترین نمونه‌ی سهل و ممتنع‌گویی در ادبیات پارسی، سعدی‌ست خود حکایت از تمایز ِ ویژه‌ی آثار ِ او از دیگران دارد. پیش از آغاز ِ بحث ِ اصلی ِ این گفتار لازم می‌دانم یادآور شوم به قدری سعدی در ادبیات ِ کلاسیک ِ پارسی جایگاه ِ ویژه ای دارد که به صرف ِ اینکه سعدی در نظم یا نثر به حرکتی در حیطه‌ی فرم یا نحو دست زده باشد، این حرکت می‌تواند مشروعیت یابد و اگر سعدی از حرکتی اکراه کرده باشد می‌توان گفت که آن حرکت در ادبیات ِ کلاسیک مشروعیت و مقبولیت نداشته است. برای اثبات ِ این مدعا (اگر آنرا همانند ِ نگارنده بدیهی نپنداریم!) البته که مجال ِ گسترده ای لازم است که خارج از حوصله‌ی این گفتار است.

برای درک ِ بهتر از تلقی ِ سعدی از شاعرانه گی می‌کوشم تا در این مجال با بضاعت ِ اندکی که دارم به بررسی ِ غزلی مشهور از او بپردازم، که هم او گوید:

ادامه مطلب را بخوانید »

با اضافه شدن صفحه‌ی حاشیه‌ها که از طریق پیوندهای پایین صفحات گنجور در دسترس قرار گرفته، از این به بعد می‌توانید حاشیه‌های نوشته شده برای شعرها را بخوانید و دنبال کنید.

یکی از دوستان گنجور، آقای مانی مانوی تصاویر صفحاتی را از یک دیوان حافظ برایم فرستاده‌اند که به گفته‌ی ایشان متعلق به سال ۸۹۰ هجری است. از دیدن این تصاویر ذوق زده شدم و بد ندیدم -با اجازه‌ی ایشان- این ذوق‌زدگی را با شما شریک شوم. ببینید:

با کلیک بر روی هر تصویر به صفحه‌ای هدایت می‌شوید که در آن با کلیک بر روی تصویر می‌توانید اندازه‌ی بزرگتر آن را مشاهده کنید. طرز نوشتن حروف «چ» و «گ» در این صفحات به نظرم جالب است.

غزلهایی که صورت کامل آنها در این تصاویر آمده اینها هستند: غزل شماره ۸۲ و غزل شماره ۹۱.

طی چند روز اخیر قصاید و قطعات پراکنده‌ی به جا مانده از رودکی را سازماندهی و مرتب کردم و آنها را با یک نسخه‌ی چاپی (گزیده‌ی اشعار رودکی به انتخاب و شرح دکتر جعفر شعار و دکتر حسن انوری چاپ اول، ۱۳۷۳) مقابله و تصحیح کردم و تغییرات را هم مستند کردم. با یک مرور کلی فکر می‌کنم با من هم عقیده شوید که کیفیت تایپ اشعار در ری‌را با حد قابل قبول فاصله‌ی زیادی داشته. فقط امیدوارم این کیفیت در اشعار روان‌تر و نزدیک‌تر به زبان عصر حاضر همانند آثار حافظ و سعدی این گونه نباشد. مثنویات پراکنده‌ی به جا مانده از رودکی را نیز در فرصت مناسب به آثار درج شده اضافه و حتی‌الامکان آنها را تصحیح می‌کنم (این آثار پیشتر با ترتیب و سازماندهی نامناسبی در دسترس قرار داشتند که با تغییرات اخیر ترجیح دادم فعلاً آنها را حذف کنم).

برنامه‌ی مناسب جهت مرتب‌سازی اشعار بر اساس قافیه، ردیف و حروف روی را نیز آماده کردم و آن را برای مرتب کردن مجدد اشعار رودکی و همین طور دوبیتی‌های باباطاهر به کار گرفتم. یکی از بازدیدکنندگان قبلاً اشاره‌ای کرده بود به این مشکل در دوبیتی‌های باباطاهر که الان باید حل شده باشد.

افزونه‌ی وردپرس فارسی گنجور را هم به آخرین نگارش منتشر شده‌ی آن ارتقا دادم که به این ترتیب امیدوارم با تکیه بر زحمت دوستان مشکل بزرگ جستجوی کلمات حاوی حرف «ی» نیز حل شده باشد.